Heç kim Ukraynanın qalib gəlməsini istəmir: Donald Tramp Kiyevə yardım paketinə qarşı çıxır, Co Bayden isə heç vaxt açıq qələbəyə çağırmır. Bu barədə “The Wall Street Journal” məlumat yayıb.
“Bu gün dominant rəvayət ondan ibarətdir ki, Co Bayden və Donald Tramp Ukrayna məsələsində əks mövqedədirlər. Prezident Kiyev üçün əsasən hərbi yardım şəklində, təxminən 60 milyard dollarlıq Senatın qanun layihəsini dəstəkləyir. Keçmiş Prezident bunu tənqid edir və Nümayəndələr Palatasının Respublikaçılar arasında nüfuzu olan spikeri Mayk Conson bu layihəni səsverməyə çıxarmaq istəmir. Ancaq strateji arqumentin formalaşdırılmasının uğursuzluğuna gəldikdə, iki məsələyə bir arqument formalaşdırılır. Nəticədə, hərbi yardım paketi sərhəd təhlükəsizliyinin maliyyələşdirilməsi kimi Ukraynaya aidiyyəti olmayan məsələlər ətrafında geniş şəkildə müzakirə olunub. Bu arada, demokratlar “şahinlər”ə, respublikaçılar “göyərçinlər”ə bənzəyir və ABŞ siyasəti strateji uyğunsuzluğa doğru sürüşür”, - deyə məqalədə vurğulanır.
Müəllifin fikrincə, Tramp daha çox ABŞ-ın xaricdə fərdi müdaxiləsinin, məsələn, PUA-nın konkret hədəfə zərbə endirməsinin tərəfdarıdır. Eks-prezident uzunmüddətli öhdəliklərə, xüsusən də çoxtərəfli öhdəliklərə yalnız ABŞ-ı başqasının hərbi əməliyyatlarına cəlb edən xərclər kimi baxır.
Məqalə müəllifi Co Baydeni uyğunsuzluqda ittiham edir: “Ukrayna münaqişəsi Amerika qoşunlarının Əfqanıstandan uğursuz çıxarılmasından altı ay sonra başlayıb. Bayden administrasiyası fəaliyyətinin ilk iki ilində iki böyük ölkəni bir anda öz təsir dairəsindən itirməkdən qorxurdu, halbuki, ölkənin çökməkdə olan nüfuzunu gücləndirməli idi. Üstəlik, Ağ Evin hazırkı rəhbəri Kiyevi dəstəkləməklə eyni vaxtda, Trampı Rusiya prezidenti Vladimir Putini dəstəklədiyinə görə tənqid edə bilər. Bununla belə, Bayden heç vaxt amerikalılara Ukraynada qələbə strategiyası təqdim etməyib. Hazırda, bəlkə də o, fiziki olaraq buna hazır deyil”.
Beləliklə, Bayden Ukraynanı dəstəkləyir, amma tam qələbəyə qədər deyil. Tramp isə deyir ki, Ukraynaya kreditdən başqa heç nə verilməməlidir. İndiki mənzərə belədir.
Maraqlıdır, hansı şərait onu dəyişə bilər? Baydeni Ukraynaya bu cür həlledici yardım göstərməyə nə vadar edə bilər ki, bu, müharibənin gedişatını dəyişsin və Ukrayna ordusuna ölkənin bütün ərazilərini işğalçılardan azad etməyə imkan versin?
AYNA-nın suallarını tanınmış ukraynalı ekspertlər cavablandırıblar.
Təhlükəsizlik və müdafiə məsələləri üzrə mütəxəssis Oleq Starikov:
“Ukrayna demokratiya prinsiplərinə sadiq idi və sadiqdir. Biz müasir tariximizin ən çətin günlərində - Rusiya Federasiyasının silahlı qüvvələri tərəfindən Ukrayna ərazisinin genişmiqyaslı işğalı zamanı bizə təklif olunan möhkəm çiyinə görə ABŞ-a minnətdarıq.
Sualınıza cavab olaraq xatırladıram ki, biz sizinlə işğalın ikinci ildönümü günlərində danışırıq - çox faciəli xatirələr, yüzlərlə və minlərlə ölü, işğal edilmiş şəhərlər, həm Ukrayna daxilində, həm də onun hüdudlarından kənarda milyonlarla qaçqın var. Ancaq Ukrayna xalqının gücü və ruhu olmasaydı və Avropa İttifaqı, Şimali Atlantika Alyansı və Ramşteyn koalisiyası şəklində tərəfdaşların geniş köməyi olmasaydı, biz indi ABŞ-ın Demokratlar və Respublikaçılar partiyalarının bizə olan münasibətini müzakirə etməzdik.
Necə ki, 2024-cü il fevralın 24-də Ukraynaya həmrəylik və dəstək əlaməti olaraq gələn Qərb liderlərindən ibarət nümayəndə heyətinin Kiyevə səfəri olmazdı: Avropa Komissiyasının rəhbəri Ursula fon der Leyen, Baş nazirlər: İtaliyadan Corcia Meloni, Kanadadan Castin Trüdo, Belçikadan Aleksandr de Kroo, Demokratik Çoxluğun lideri Çak Şumerin başçılıq etdiyi ABŞ senatorlardan ibarət nümayəndə heyəti, Böyük Britaniyanın keçmiş Baş naziri Boris Conson və onun İsveçli həmkarı Karl Bild və bu siyasətçilərin tam siyahısı deyil.
Sizin qeyd etdiyiniz vəziyyətə gəlincə, Konqresdə və Senatda demokratlar və respublikaçıların nümayəndələri arasında daxili siyasi debatların girovuna çevrilən təkcə Ukrayna deyil, həm də ABŞ-ın 2024-cü il büdcəsindən Tayvan və İsrailə hərbi yardımın ayrılmasıdır. Və söhbət sizin qeyd etdiyiniz kimi sərhəd təhlükəsizliyinin maliyyələşdirilməsindən daha çox, həm də üç ölkəyə hərbi yardım çərçivəsində maliyyə vəsaitlərinin Amerika hərbi konsernləri arasında bölüşdürülməsindən gedir.
Tramp hesab edir ki, dövlət sifarişləri daha çox Demokratlara yaxın şirkətlərə veriləcək və büdcə ayırmaları və sifariş portfelləri ilə bağlı mübahisələr var. Bunlar amerikalıların daxili işləridir və buna görə onları tənqid etməyə haqqımız yoxdur, bundan əlavə, seçki yarışı, praymeriz və kokuslar, habelə ABŞ Respublikaçılar Partiyasından olan namizədlərin federal ştatlarda mitinqinin tendensiyası əlavə edilib. Ona görə də həm Cozef Bayden, həm də Donald Tramp bir növ seçki üstünlüklərinin girovlarıdır və onların hər biri üçün səhvin qiyməti ABŞ Prezidentinin mövqeyidir.
Buna görə də Ukrayna bunu dərk edərək hələ də müdafiəmizin maliyyələşdirilməsi ilə bağlı qərar gözləyir, halbuki biz başa düşməliyik ki, bu cür yardımın gecikdirilməsi hər gün Ukrayna Silahlı Qüvvələri və bütün xalq üçün həyat və ərazilər bahasına başa gəlir. Nümayəndələr Palatası bayramlardan sonra bu məsələyə qayıtmaq qərarına gəldiyindən, martın əvvəlində biz digər sahələrdə diplomatik işimizi gücləndirəcəyik. Belə ki, artıq Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, Kanada, İtaliya və Danimarka ilə Təhlükəsizlik Zəmanəti Sazişləri imzalanıb ki, burada Ukraynaya yardımın spektri, təminat və yardımların həyata keçirilməsi və təmin edilməsi yolları göstərilir.
Həm Donald Trampa münasibətdə, həm də Cozef Baydenə münasibətdə Ukrayna şübhə etmir ki, bu siyasətçilər üçün Avropa qitəsində sülh son dərəcə vacibdir. İnanın, Respublikaçılar da Ukraynanın tərəfindədirlər və yalnız qələbə istəyirlər. Lakin bütün dünya Vladimir Putinin Ukraynanın müstəqilliyinə və suverenliyinə qarşı təcavüzü ilə bağlı daha bir ciddi problemlə üz-üzədir: nüvə müharibəsi təhlükəsi. Ona görə də dünyanın siyasətçiləri və ən yaxşı ağılları Avropa əməliyyat teatrında taktiki nüvə silahından istifadənin qarşısını almaq üçün Rusiya Prezidentinə yollar və yanaşmalar axtarırlar. Məhz bu qeyri-sabitlik və təhlükə faktoru ilə hələ də Ukrayna-Rusiya hərbi münaqişəsi məsələsinin həllində Ağ Ev Administrasiyasının bəzi zahirən ləngliyini əlaqələndirmək olar.
Diplomatiya qeyri-mümkün, lakin əldə edilə bilənə nail olmaq sənətidir. Buna görə də Ukrayna hakimiyyəti bu gün ABŞ-dan kömək gözləyir, lakin eyni zamanda onlar bütün dünyada və digər dövlətlər arasında getdikcə daha çox dəstək tapırlar. Xüsusən də maliyyə və texniki yardıma görə Yaponiya hökumətinə minnətdarıq. Yanvar ayında bizə əhəmiyyətli miqdarda təqdim edildi. ABŞ yardımının ayrılması ilə bağlı vəziyyət bir daha göstərdi ki, qələbə üçün yalnız bir tərəfdaşa arxalanmaq olmaz, qlobal təhlükəsizlik məsələsi sivil dünyanın bütün ölkələri üçün mürəkkəb və geosiyasi kollektiv məsələdir”.
Ukraynanın informasiya siyasəti nazirinin keçmiş müavini, Post-İnformasiya Cəmiyyəti İnstitutunun direktoru, Kiyev-Mogilyan Akademiyasının müəllimi Dmitri Zolotuxin:
“İlk növbədə, iki məsələni ayırmaq lazımdır: ABŞ Konqresinin hərbi yardımla bağlı qərarı və Co Baydenin “tam qələbəyə qədər” və ya “qələbəyə qədər” dəstək strategiyası məsələsi.
Biz çox uzun müddətdir ki, Rusiya qoşunlarının Ukraynada hərbi məğlubiyyəti ilə bağlı Ağ Evdə strateji mövqenin olmamasından danışırıq və Putindən və onun gələcəkdə müttəhimlər kürsüsündə olmasından ekzistensial qorxunun haradan qaynaqlandığını ətraflı izah edirik. Təəssüf ki, Qərb ölkələrində “onu kim həbs edəcək...” üslubunda yanaşma mövcud olmaqda davam edir.
ABŞ Konqresinin Meksika ilə sərhədin yaxşılaşdırılması üçün vəsaitin ayrılması, İsrailə dəstək və Ukraynaya dəstək haqqında qanunun qəbulu ilə bağlı məsələdə Ukraynanın praktiki olaraq heç bir əlaqəsi olmayan sırf Amerika daxili siyasi amilləri var. Donald Trampın ABŞ Respublikaçılar Partiyasından prezidentliyə rəqabətsiz namizəd olma ehtimalı yüksək olduğuna görə, bir çox amerikalı siyasətçi diqqəti ona yönəldir. Çünki ABŞ-ın qanunverici orqanlarına əlavə seçkilərə az qalıb və bu, artıq yeni prezidentin dövründə baş tuta bilər.
Trampçı qanadına yaxın konqresmenlərin münaqişədə iştirakı əslində Amerika təmsilçi demokratiyasını sındırdı. Çünki Konqresdə qərarların qəbulu, o cümlədən Ukraynaya dəstək üçün səslər var. Lakin spiker Mayk Conson vəzifəsindən istifadə edərək qanunvericilərin işini mümkün qədər sabotaj edir.
Bir müddət əvvəl Amerika mediasında Consonun ABŞ-dakı seçki kampaniyalarından birinin rusiyalı investorlar Konstantin Nikolayev, Mixail Yuryev və Andrey Kunatbayev ilə sıx əlaqəli olan “Ethane” şirkəti tərəfindən maliyyələşdirildiyi barədə məlumatlar yayıldı. Çətin ki, bunu hansısa şəkildə indiki vəziyyətlə əlaqələndirmək olar, lakin bu, ABŞ-da Konqres sədrinin addımlarından heç də hamının razı olmadığını göstərir.
Və buna baxmayaraq, başa düşmək lazımdır ki, qərarların qəbulu məsələsi yalnız daxili siyasi motivlərə malikdir və Ukraynanın qələbə və ya uduzmaq istəyi ilə birbaşa əlaqəli deyil. Amerika siyasətçiləri ilk növbədə seçicilərinin səslərini düşünürlər. Beynəlxalq dəstək məsələsi isə bu səsləri əldə etmək üçün ancaq alət ola bilər.
Unutmaq olmaz ki, Ukrayna ilə bağlı qərar İsraillə bağlı qərar paketinin bir hissəsidir. Bu da öz növbəsində başqa bir müzakirəyə - Fələstinin taleyi ilə bağlı müzakirələrə təkan verir. Beləliklə, nəyin bahasına olursa-olsun, ABŞ Demokrat Partiyasının nümayəndələri və eyni “demokratları” tənqid edən Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Fələstinin maraqlarının müdafiəsi ilə bağlı vahid cəbhə ortaya qoyması gülməli, amma həqiqətdir.
Ukrayna diplomatları ABŞ-da hər iki tərəfin nümayəndələri ilə fəal və effektiv işləyirlər. Lakin mənim fikrimcə, Ukraynanın ABŞ-dakı daxili siyasi vəziyyətə hər hansı strateji təsir göstərə bilməsi ehtimalı çox azdır. Ona görə də vektor Qərbi Avropa ölkələrinə və Ukraynanın digər tərəfdaşlarına, o cümlədən Azərbaycana doğru dəyişəcək, bunu Ukraynanın Azərbaycana çoxdan gözlənilən səfir təyinatı sübut edir.
Nəhayət, Nikol Paşinyanın Fransa Prezidenti Emmanuel Makronla görüşündən sonra KTMT ilə bağlı bəyanatını xatırlatmaq lazımdır. Sosial şəbəkələrdə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin regionda Vladimir Putinin əsas tərəfdaşına çevrilə biləcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar dərc olunmağa başlayıb. Bu, təbii ki, arzuolunan olmazdı.
Bu və ya digər şəkildə, ABŞ Konqresinin qərarı olsun və ya olmasın, heç nə bitməyəcək. Vladimir Putinin başlatdığı beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminin dağıdıcı prosesləri yalnız onun məğlubiyyəti ilə dayandırıla bilər - siyasi, iqtisadi və hərbi. Nə qədər geciksə, hamı üçün bir o qədər pis olacaq”.
