İran ABŞ-ın hərbi müdaxiləsində ən çox güvəndiyi ölkə Çindir. Bəs, bu müdaxilə baş verərsə Çin İranı ciddi şəkildə müdafiə edərmi?

Bu suala cavab vermək üçün İranın Çin üçün önəminə nəzər salmaq lazımdır.

1. Əvvəla, İran Çin üçün ən mühüm yanacaq bazasıdır. Statistik məlumatlara görə, Çinin ümumi neft idxalının 12-14 faizini İrandan aldığı neft təşkil edir. Rəqəm kiçik görünə bilər. Amma ABŞ-ın İranı fəth etməsi digər körfəz ölkələrinin də neft ixracına ciddi zərbə vurur. Hətta hazırda ABŞ hərbi gəmilərinin Hörmüz boğazı yaxınlığında lövbər salması belə, Vaşinqtonun öz istəyinə qovuşması mənasına gəlir. Çünki Çinin neft idxalının 69-70 faizi körfəz ölkələrinin payına düşür. Hörmüz boğazının bağlanması faktiki olaraq Çin sənayesinin qanı sayılan neft idxalının 70%-nin kəsilməsi və iqtisadi çöküşü anlamına gəlir.

2. İran geosiyasi yerləşimi baxımından Çinin ən böyük rəqibi sayılan Hindistanın Orta Asiyaya açılan qapısı deməkdir. İranı itirmək Çin üçün Orta Asiyanın da Hindistanın nəzarətinə keçmək perspektivi yaradır.

3. İran ABŞ-ın Birinci Adalar Silsiləsi strategiyası ilə Sakit okeana çıxışı bağlanan Çinin həyata keçirdiyi “Bir Yol, Bir Kəmər” layihəsində önəmli güzargahlardan biridir. Zira Sakit okeana çıxışı bağlanan Çin Pakistan üzərindən çəkilən CPEC magistral yolu Ərəb dənizində İran sahilləri boyunca Yaxın Şərqə, o cümlədən Türkiyənin müəllifi olduğu “Qalxınma yolu”na doğru irəliləyir. Bu xətt “Bir Yol, Bir Kəmər”in cənub marşrutudur. ABŞ-ın İranı nəzarət altına alması həmin marşrutun taleyini də qeyri-müəyyənliyə sürükləyir.

4. İran həm də Çinin ən böyük düşməni hesab olunan ABŞ-ın regiondakı təbii müttəfiqidir. İran təslim olarsa, ABŞ-ın Çinə hücumunun qarşısını kəsəcək ən ciddi maneələrdən biri də ortadan qalxacaq. Nəticədə Çin açıq hədəfə çevriləcək.

Bütün bu amillər ABŞ-ın İrana müdaxiləsinə Çinin laqeyd qalmamasını tətikləyən başlıca səbəblərdir. Bu da istər-istəməz ABŞ-ın İrana hücum strategiyasına da ciddi təsir göstərir. Son zamanlar ABŞ-ın İrana hücum məsələsində tərəddüdlü addımlar atmasının da səbəbi bu amillərlə bağılıdır. Trampın ötən günlərdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayib Ərdoğana zəng edib “siz necə düşünürsünüz, İrana hücum edim” deyə soruşması da sözügedən tərəddüdlərdən irəli gəlir. Təbii ki, Türkiyə həm regional təsirləri, həm də yuxarıda qeyd etdiyim “Qalxınma Yolu” projesinin təhlükəyə düşməsi səbəbindən Trampa “buyur, hücum et” deməzdi, yəqin ki, deməyib də.

Regional müttəfiqlərini itirmək istəməyən ABŞ prezidenti Donald Trampın indiki şəraitdə tək yolu qalıb: Hörmüz boğazına göndərdiyi donanmasını Fars körfəzinin ağzında saxlamaq və bacardığı qədər bu su hövzəsindən Çinə gedən tankerlərin qarşısını kəsmək. Bu istəyinə onsuz da nail olan ABŞ-ın yaxın zamanlarda İrana hücum edəcəyi ehtimalına ciddi baxmıram. Fikrimcə, ABŞ “Abraham Linkoln” təyyarədaşıyıcısını uzun müddət Hörmüz boğazında saxlayacaq və İranın neft ticarətini tamamilə əngəlləməyə çalışacaq. Beləcə, ilk zərbəni İrandan gözləyəcək. Bu təxribatı baş tutarsa saxta legitimlik qazanaraq İrana ağır zərbələr endirəcək. Trampın sözügedən təxribat planının baş tutması isə uzun müddət çəkə bilər. Hardasa yay aylarına qədər. Odur ki, gözünüzü televizorlara dikib boş yerə İrana hücum xəbərləri gözləməyin. Yaya qədər gözünüzə istirahət verin.