Yardımlı rayonunun Arvana kənd tam orta məktəbində yaranmış vəziyyət artıq təkcə idarəetmə problemi deyil, açıq-aşkar təhsil hüquqlarının pozulması, özbaşınalıq və formal təhsilin imitasiya edilməsi səviyyəsinə çatıb.

Tehsilmedia.az qeyd edir ki, rəsmi olaraq 11 illik tam orta məktəb statusu daşıyan bu təhsil müəssisəsində real vəziyyət tamamilə fərqlidir. Məktəbdə ümumi şagird sayı cəmi 47 nəfərdir. Yuxarı siniflər faktiki olaraq mövcud deyil, dərs prosesi isə kağız üzərində aparılır.

Məktəbdə davamiyyət faktiki yoxdur. Şagirdlərin bir qismi dərsə gəlmədən qiymətləndirilir. Xüsusilə yuxarı sinif şagirdləri dərs əvəzinə repetitor yanına gedir, məktəb isə sadəcə “qiymət yazan qurum” funksiyasını yerinə yetirir. Bu isə nə təhsildir, nə də məktəb.

Şagirdlərin oxu bacarıqları çox zəifdir. Siniflər komplektləşdirilmiş, yaş və səviyyə fərqləri nəzərə alınmadan birləşdirildiyindən bu hal yaranmışdır.
Təsəvvür edin, 1–3-cü siniflər birlikdə – cəmi 6 şagird, 2–4-cü siniflər birlikdə – 7 şagird olur. Bu cür şəraitdə nə fərdi yanaşma mümkündür, nə də normal dərs prosesi. Şagirdlər bir-birinin hesabına oxuya bilmir, müəllim isə eyni anda fərqli sinif proqramlarını “idarə etməyə” məcbur qalır.

Mövcud reallığa görə bu məktəb tam orta deyil, maksimum 9 illik məktəb statusuna uyğun gəlir. Lakin direktor müxtəlif yollarla bu statusun dəyişdirilməsinə mane olur. İddialara görə, bu məqsədlə maddi maraqlar da dövriyyəyə girir. Nəticədə məktəb süni şəkildə “tam orta” saxlanılır, amma məzunların bilik səviyyəsi bu adı doğrultmur.

Məktəbdə işləyən texniki işçilərin otaqları yoxdur, pedaqoji vəzifələrdə çalışan şəxslərin bir qisminin müvafiq təhsili yoxdur. Hətta pensiya yaşını keçmiş UBTR-lər (ümumi əsaslarla işləməli olmayan şəxslər) məktəbdə saxlanılır.

Direktorun ətrafına öz qohumlarını və yaxın çevrəsini topladığı, kadr seçimini peşəkarlığa deyil, şəxsi münasibətlərə əsasən apardığı bildirilir. Bu isə məktəbdə sağlam iş mühiti və inkişaf imkanlarını tamamilə sıradan çıxarır.
Formal strukturlar, real olmayan vəzifələr
Uşaq Birliyi Təşkilat rəhbəri, Labarant,
Kitabxanaçı-heç biri pedaqoji sahə üzrə təhsil almayıblar, amma işlə təmin olunublar.

Ən narahatedici məqamlardan biri isə yoxlamalarla bağlıdır. Yoxlama xəbəri gələn kimi rayondan xəbər ötürülür, kənddən və ətrafdan şagirdlər müvəqqəti şəkildə məktəbə “yığılır”. Yoxlama bitən kimi isə hər şey əvvəlki vəziyyətinə qayıdır. Bu, artıq nəzarət mexanizmlərinin də iflasa uğradığını göstərir.

Arvana kənd tam orta məktəbində baş verənlər göstərir ki, burada əsas məqsəd təhsil vermək yox, görüntünü qorumaqdır. Şagird oxumur, müəllim öyrətmir, idarəetmə isə şəxsi maraqlara xidmət edir.

Bu vəziyyət təkcə bir məktəbin problemi deyil. Bu, sistemli nəzarətsizliyin, hesabat üzərində qurulan təhsilin və məsuliyyətsiz idarəetmənin nəticəsidir.
Aidiyyəti qurumlar bu faktlara biganə qala bilməz. Çünki söhbət təkcə bir direktorun özbaşınalığından yox, onlarla uşağın gələcəyindən gedir.