Qədim zamanlarda bir karvan sahibi varmış. Bu adamın illərdir ona xidmət edən, ən ağır yüklərini daşıyan, uzaq səfərlərdə ona yoldaşlıq edən çox sadiq və güclü bir dəvəsi varmış. Gün gəlir, adam qocalır və hamı ilə halallaşmaq qərarına gəlir. Növbə dəvəyə catır və deyir:
— "Ey sadiq dostum! İllərdir mənimlə bərabər tozlu yollarda, qızmar səhralarda yol getdin. Üstünə daşıya biləcəyindən ağır yüklər vurdum, haqqına girdim. Bəzən günlərlə səni ac-susuz qoydum, bəzən isə hirslənib sənə qamçı vurdum. İndi vaxt tamam olur, mənə haqqını halal et ki, o dünyaya borclu getməyim."
​Dəvə bir müddət sükut etdikdən sonra dilə gəlib belə cavab verir:
— "Sahibim, üstümə vurduğun o ağır yüklər var idi ya... Onlara görə sənə haqqımı halal edirəm. Çünki mənim yaradılışım yük daşımaqdır (fəhləçilikdir), mən onlarla gücləndim. Məni günlərlə ac-susuz qoymağına da haqqımı halal edirəm (maaşımı artırmadın). Çünki Allah mənə dözüm verib, səbr etməyi öyrəndim. Hətta vurduğun qamçılara görə də sənə kin bəsləmirəm, onlar mənim yolumu azmağıma mane oldu."
​Sahibi sevinir, amma dəvə gözlərini onun gözünə dikərək sözünə davam edir:
— "Lakin bir məsələ var ki, onu sənə heç vaxt halal etməyəcəyəm. Yadındadırmı, sən hər dəfə karvanı yola çıxaranda mənim cilovumu bir eşşəyin quyruğuna bağlayırdın? Mənim kimi bir heybətli heyvanın rəhbərliyini, mənzilini bir eşşəyin ixtiyarına verirdin. Mən bütün yolu o eşşəyin ardınca getməyə məcbur idim. Bax, o təhqiri, o ləyaqətsizliyi heç vaxt bağışlamayacağam!"

***

Qədim rəvayətdə dəvənin sahibinə dediyi o acı söz — "Məni bir eşşəyin ardınca apardın, o haqqı sənə halal etmirəm" — əslində idarəetmədəki ləyaqət və səriştəsizlik probleminin ən yalın ifadəsidir. Bu gün Azərbaycanın sənaye nəhəngi olan SOCAR kimi qurumlarda da bənzər bir mənzərə tez-tez boy göstərir. Vakansiya imtahanlardan guya yüksək bal toplayan "nəzəri əjdahaların" istehsalatın tozunu udmuş, ömrünü buruqlar arasında keçirmiş peşəkarların "cilovunu" ələ alması.
​Test kağızındakı qəhrəmanlıq reallıqdakı acizlik ilə heç cür uyğun gəlmir.
​SOCAR-ın işə qəbul imtahanlarında rekord nəticə göstərən gənc kadrlar mərkəzi ofislərdə "parlaq zəka" kimi qarşılansalar da, istehsalat sahəsinə (məsələn dəniz obyektlərində) ayaq basdıqda mənzərə dəyişir. İmtahanda mürəkkəb inteqralları bir neçə saniyəyə həll edən "mütəxəssis", dənizin ortasında quyuda mürəkkəbləşmə baş verəndə və ya "yüksək təzyiqli qaz xətti donanda" kağız üzərindəki düsturların köməyi ilə qazın donma temperaturunu hesablamağa başlayır. Amma o an lazım olan düstur deyil, illərin verdiyi "istehsalat duyğusudur".
​"Eşşəyin quyruğuna bağlanmış dəvələr" belə məqamlarda kimlərin əlində qaldıqlarını düsünürlər.
​Burada dəvə simvolunda gördüyümüz şəxslər — 30 ilini neft çıxarmağa həsr etmiş sıravi işçilər, əlləri qabar olmuş veteran fəhlələrdir. Onların ən böyük narazılığı işin ağırlığından deyil, rəvayətdəki dəvə kimi, layiq olmayanın ardınca getməkdən doğur.
​İstehsalatın dilini bilməyən başına ağ dəbilqə qoymaqla özünü qeyri-adi şəxs sanır.
​Aləti əlinə alanda onun ağırlığını hiss etməyən, quyuda qum tutmuş tənzimləyicini təmizləyərkən ağzına təyziqlə qum dolub xırçıldamayan,
​qərar verərkən sahədəki riskləri deyil, yalnız Excel cədvəllərini və məntiqi suallardakı pomidor-xiyarı düşünən gənc kadrın o ustadlara rəhbərlik etməsi, rəvayətdəki dəvənin quyruğa bağlanması ilə eynidir.
​
​Yeni gələn kadrlar bəzən "mən imtahan qalibiyəm" təkəbbürü ilə köhnə işçilərin təcrübəsini aşağılayırlar. Lakin istehsalatda baş verən kiçik bir qəza və ya fors-major hal həmin "nəzəri əjdahaları" bir anda aciz duruma salır. O an "eşşəyin ardınca getməyə" məcbur edilən "dəvələr" (fəhlələr) dövrəyə girir və vəziyyəti xilas edirlər. Amma içlərindəki o inciklik — səriştəsizliyə tabe edilmə incikliyi — heç vaxt keçmir.
​Nəticə belədir ki,
​əgər SOCAR istehsalatda "halallıq" almaq istəyirsə, rəvayətdən dərs çıxarmalıdır.
​İmtahan balı hər şey deyil. İmtahan yalnız insanın yaddaşını və sürətini ölçür, onun sahəyə nə qədər "doğma" olduğunu yox.
​ Nəzəriyyə bilənlər sahəyə rəhbər kimi deyil, əvvəlcə həmin "dəvələrin" yanında şagird kimi göndərilməlidir.
​ İdarəetmə sistemində təcrübə və mənəvi avtoritet, quru bal göstəricilərindən üstün tutulmalıdır.
​Əks halda, müasir istehsalatda da dəvənin o məşhur sözü hər gün səssizcə təkrarlanacaq: "Bizi bu eşşəyin ardınca aparanın ... ".

Müəllif: Rac Kərimov - , Mənbə: "DİA-AZ"