2022-ci ildə Rusiyanın Ukraynaya genişmiqyaslı işğalı başlamazdan əvvəl bəziləri Çin faktorunu vacib amillərdən biri adlandırırdılar - çünki Kremlin Qış Olimpiya Oyunlarının sonuna qədər silaha əl atmayacağı deyilirdi. Rusiya Federasiyasının qarşıya qoyduğu məqsədlərinə çata bilmədiyi bir ildə Pekin işə qarışdı və Ukrayna üçün “sülh planı” təklif etdi. İndi də yəqin ki, özü müharibəyə hazırlaşır. Mövzu ilə bağlı UNİAN maraqlı araşdırma aparıb. AYNA sözügedən yazını istinadla təqdim edir:

Çin mövzusu və onun Ukraynanı ələ keçirməklə bağlı rus fantaziyalarına “dəstək verməsi” aktuallığını itirmir. Və belə bir təəssürat yarana bilər ki, diqqət Rusiyanın Avropada açdığı müharibəyə yönəlib, əslində qarşıdurma artıq Çin-ABŞ oxu boyunca gedir. Bu ilin əvvəlindən Çinin ABŞ üzərindəki “casus gülləsi”ni və Amerika mediasına görə, Rusiya kəşfiyyatının Çinin transferi təsdiqləməsi barədə məlumat verdiyi Pentaqonun sızan məxfi sənədlərindəki məlumatları qeyd edə bilərik. Moskvaya silah göndərilməsi və Çin Xalq Respublikası ordusunun Tayvana zərbələr endirmək imkanlarını işlədiyi Çin hərbi təlimləri və s.

Məsələn, Ukraynada Rusiya hərbçilərinə Çin silahlarının tədarükü ilə bağlı heç bir təsdiqin olmamasına baxmayaraq, Çin Xalq Respublikası ittihamlara cavab verməli olub. Xüsusən də Çinin xarici işlər naziri Qin Qanq bildirib ki, Pekin onu Ukrayna və Rusiyaya tədarük etməyəcək.

"Hərbi məhsulların ixracı ilə bağlı Çin ağlabatan və məsuliyyətli mövqe tutur. Çin münaqişənin müvafiq tərəflərinə silah tədarük etməyəcək, həmçinin qanun və qaydalara uyğun olaraq ikili təyinatlı malların ixracını edəcək və nəzarət edəcək", - deyə bildirdi.

Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyinin keçmiş rəhbəri Pavlo Klimkinin sözlərinə görə, çinlilər yeni Avropa təhlükəsizlik sisteminin müəyyənləşdirilməsində iştirak üçün oynayırlar: “Üstəlik, onların bu mövqeyi təkcə qeyri-Qərbdə deyil, Qərb dünyasında da öz tərəfdarlarını tapa bilir. Bir nümunə, Fransa və Braziliya prezidentlərinin bir-birindən çox fərqli, eyni zamanda, çox oxşar olan iki səfərini göstərmək olar”.

"Görünür, Fransa ilə Braziliya arasında ortaq cəhətlər azdır, lakin onlar müstəqil mövqe mənasında xüsusi olmağa çalışırlar və ya çox vaxt sadəcə bunu göstərmək istəyirlər. Sonra Makron yenə də “Avropa strateji muxtariyyəti” haqqında danışmağa başladı ki, bu, təbii ki, Çin üçün yumşaldıcı mövqedir. Çünki Pekin heç də kollektiv Qərbin özünə rəqib olmasını istəmir... Nəticə etibarı ilə Makronun Çinə səfəri nə Ukraynada müharibəyə son qoymaqla geniş mənada Avropada sülhün əldə edilməsinə üstünlük verdi, nə də Qərbin kollektiv həmrəyliyinin gücləndirilməsinə təkan verdi”, deyə diplomat qeyd edir.

Braziliya prezidenti Luiz İnasio Lula da Silvanın Pekində verdiyi bəyanatlara gəlincə, diplomat vurğulayıb ki, o, bir daha həm ABŞ, həm də Avropa İttifaqı tərəfindən Ukraynada müharibəyə həvəsləndirmənin dayandırılmasının vacibliyindən danışıb: “Ağ Evin Milli Təhlükəsizlik Şurasının strateji kommunikasiyalar üzrə koordinatoru Con Kirbi cavab olaraq Silvanı Rusiya və Çin tezisini təbliğ etməkdə ittiham edib. Lakin bu səfərlər onu göstərir ki, Pekin ətrafındakı dinamikanı və intriqanları qoruyub saxlamağı bacarır", - Klimkin söyləyib.

“Dünya Ukraynanın qələbələri sayəsində daha təhlükəsiz və proqnozlaşdırıla bilən olacaq. Və bu arqumentlər öz maraqlarını üstün tutanlara aydın olmalıdır. Bu, həm cari ilin, həm də gələcək üçün əsas vəzifələrdən biri olacaq”, - deyə o, bildirib.

Çin müharibəyə hazırlaşır?

Doğrudan da, gələcəkdə Ukraynada təhlükəsizlik vəziyyətinin pisləşməsi bitməyəcək. Çin Rusiyanın təcavüzünə dünyanın reaksiyasını öyrənməklə təcrübə toplayır. Və tamamilə mümkündür ki, Tayvanın Çinin hücumu ilə bağlı qorxularının möhkəm əsası var. Xüsusilə 1949-cu ildə vətəndaş müharibəsi başa çatdıqdan sonra Çin Xalq Respublikası Tayvana nəzarət iddiasında olduğundan və Tayvanın dövlətinin tərkib hissəsi olması tezisi Çinin əsas idarəetmə sənədlərində - Konstitusiyada, strateji planlar, hərbi doktrina və s. mövcuddur. İndi bu qarşıdurmanın köhnə variantı sadəcə olaraq Ukraynanın informasiya məkanında daha intensiv şəkildə görünməyə başladı.

“Adastra” analitik mərkəzinin Asiya-Sakit okean regionu üzrə eksperti Anton Qanotskinin sözlərinə görə, Si Cinpin 2015-ci ildən bəri Çinin “mübarizə aparmağa hazırlaşmalı” olduğunu deyir. Cinpin üçüncü müddətə rəhbər seçildikdən sonra bu cür bəyanatlar daha yüksək və tez-tez səslənir: “Çünki bu, Çinin dirçəlişinin ideoloji gündəminə daxildir. Tayvan üzərində birbaşa münaqişənin yaranması hazırda ən çox ehtimal olunan ssenaridir. Baxmayaraq ki, söhbət təkcə Tayvandan getmir. Çinin genişləndiyi Cənubi Çin dənizini də qeyd etməliyik”.

“Məhz Rusiya-Ukrayna müharibəsi Pekinə nümayiş etdirdi ki, hətta nüvə dövləti ilə də döyüşmək mümkündür və bunun nüvə apokalipsisinə gətirib çıxaracağı fakt deyil. Buna görə də Çin amerikalılarla toqquşma ehtimalını öz üzərinə götürür”, - deyə ekspert vurğulayıb.

“NewGeopoliticsResearchNetwork”ün Asiya bölməsinin rəhbəri Yuri Poita isə qeyd edir ki, hazırda bir çox işarələr Çinin həqiqətən də qarşıdurmaya hazırlaşdığını göstərir: "Çin Tayvan üzərində nəzarətinin olması üçün hərtərəfli strategiya həyata keçirir. Bu, Tayvan və materikin eyni dövlətin hissələri olduğu "Vahid Çin" prinsipinin həyata keçirilməsi yolu ilə həyata keçirilir. Beləliklə, əsas yanaşma diplomatik əlaqələri olan ölkələrdir. Tayvanla diplomatik əlaqələr olmamalıdır. Çin Tayvanı beynəlxalq mühitdən sıxışdırmaq üçün birgə səy göstərir. Və məsələn, bir neçə həftə əvvəl Paraqvay Tayvanla əlaqələri kəsdi. Çində buna “çek kitabçası” diplomatiyası deyirlər”.

Beləliklə, onun fikrincə, Pekin üçün “Vahid Çin” prinsipinin həyata keçirilməsi mütləq hərbi yolla baş tutmalı deyil: “Bu yol Çin üçün ən mənfi yoldur. Lakin sülh yolu ilə məqsədə çatmaq mümkün deyilsə, hərbi əməliyyatlar istisna oluna bilməz. Və son 5-10 ildə Çinin ali siyasi rəhbərliyinin diqqət mərkəzində olan məsələ budur. Onlar getdikcə daha çox bəyan edirlər ki, əgər məqsədə dinc yolla nail olmaq mümkün deyilsə, o zaman Çin hərbi yolu istisna etmir. Bu ritorika daha aqressiv hala gəlib və indi daha tez-tez istifadə olunur. Bu, deməyə əsas verir ki, Çin getdikcə daha çox hərbi yolun mümkünlüyünü nəzərdən keçirir”.

Yuri Poitanın istinad etdiyi başqa bir əlamət hərbin qurulmasıdır - hərbi büdcənin illik 6-7% artması, hərbi islahatlar və Çinin hərbi təlimlərinin Tayvan üzərində nəzarətin qurulmasına yönəldilməsi: "Çin Hərbi Dəniz Qüvvələrinin modernləşdirilməsinin, axınının böyük hissəsi əməliyyatların şərq teatrına yönəlib. Şərq Komandanlığı Tayvan boğazındakı əməliyyatlara cavabdehdir. Bundan əlavə, Çin silahlı qüvvələri daha böyük imkanlar baxımından islahatlar aparır. Çin ordusunun islahatı buna yönəlib”.

“Nəticədə, Çin hər il 20-yə yaxın gəmi buraxır və hazırda belə döyüş platformalarının sayına görə dünyada birinci yerdədir. Çinin dənizdə keçirdiyi təlimlər isə Tayvanı ələ keçirmək üçün keçirilir”, - ekspert deyir.

"Təxminən dörd ssenari var və onların hamısı, o cümlədən bloklama, tammiqyaslı işğal, məhdud hərəkətlər, raket zərbələri və ya boz zona əməliyyatları tətbiq olunur. Təlim çox intensivdir", - Yuri Poita deyir.

Lakin onun sözlərinə görə, hələlik Çin və ABŞ arasında qarşıdurma yox, strateji rəqabət var: “Nə Çin, nə də ABŞ buna hazırdır”.

Bu fikri Ukraynanın ABŞ-dakı keçmiş səfiri Valeri Çalıy da bölüşür. O, yüksək səviyyəli konqresmenin Tayvana hücum ediləcəyi təqdirdə ABŞ-ın nə edəcəyi ilə bağlı verdiyi cavabdan məyus olduğunu bildirib: “Belə olan halda Konqres Amerika qoşunlarının göndərilməsi ilə bağlı qərara baxacaq, əgər amerikalılar bunu dəstəkləsələr...”.

Diplomatın sözlərinə görə, Çinin Tayvana qarşı mümkün hərbi əməliyyatının əsas şərti hazırlıqsız, zəif Tayvandır: “Bunu həm Taypey, həm də onun müttəfiqləri başa düşür. Ona görə də Çinlə söhbətlərdə, Rusiya ilə söhbətlərdə olduğu kimi, Qərb də analoji taktika aparır - hücumun baha başa gələcəyini və təcavüzkarın uğursuzluğa düçar olacağını daim vurğulayırlar”.
AYNA