Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılması iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşdırılması prosesində Ermənistan tərəfinin yeni nümayəndəsi təyin olunmamışdan əvvəl baş verə bilər.

Armenpress-in məlumatına görə, bunu Ermənistan Respublikasının xarici işlər və beynəlxalq ticarət naziri Ararat Mirzoyan ATƏT-in fəaliyyətdə olan sədri, İsveçrə Konfederasiyasının Xarici İşlər üzrə Federal Departamentinin rəhbəri İqnatsio Kassis ilə birgə keçirdiyi mətbuat konfransında Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşdırılması prosesinə yeni nümayəndənin təyin olunması barədə suala cavab verərkən bildirib.

“Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşdırılması prosesi o qədər yetkin mərhələyə çatıb ki, tam və yekun normallaşma istənilən an mümkün ola bilər. Ermənistan və Türkiyə demək olar ki, hər gün təmasdadır, danışıqlar davam edir. Açığını desəm, məsələ yeni nümayəndəyə ehtiyac olub-olmayacağındadır. Elə ola bilər ki, Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılması yeni nümayəndənin namizədliyi müzakirəyə çıxarılmamışdan əvvəl baş versin”, – Mirzoyan deyib.

Nazir əlavə edib ki, Ermənistanda keçirilməsi planlaşdırılan növbəti Ermənistan-Türkiyə biznes forumu daha geniş tərkibdə təşkil oluna bilər.

“Bir qayda olaraq, yekun razılaşmalar əldə olunana və konkret nəticələr ortaya çıxana qədər danışıqların bütün təfərrüatları ictimaiyyətə açıqlanmır. Ermənistanla Türkiyə arasında aparılan danışıqlar da istisna deyil”, – Mirzoyan bildirib.

“Hazırda prosesi davam etdirmək zərurəti yaranıb. Ermənistanda Ermənistan-Türkiyə biznes forumu keçiriləcək. Bu forum əvvəlkindən daha genişmiqyaslı ola bilər. Ümid edirəm ki, bu dəfə də bağlı sərhəd açılacaq və erməni sahibkarlar onu keçə biləcəklər. Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşdırılması prosesi çərçivəsində artıq müəyyən razılaşmalar əldə edilsə və praktiki nəticələrə nail olunsa da, münasibətlərin tam tənzimlənməsi hələ başa çatmayıb”, – o qeyd edib.

Xatırladaq ki, Ermənistan və Türkiyə münasibətlərin normallaşdırılması prosesinə 2022-ci ildən başlayıblar. Həmin vaxt bu prosesdə Ermənistan tərəfini Ermənistan Respublikası parlamentinin sədr müavini Ruben Rubinyan, Türkiyə tərəfini isə diplomat Serdar Kılıç təmsil edirdi. Ruben Rubinyan 2026-cı il avqustun 3-də Ermənistan parlamentinin sədri seçildikdən sonra Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşdırılması prosesində artıq ölkəsinin nümayəndəsi olmayacağını açıqlayıb. Ermənistan indiyədək yeni nümayəndə təyin etməyib.

Mirzoyanın bəyanatları nə deməkdir? Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərindəki soyuqluq fonunda Ermənistan-Türkiyə münasibətləri istiqamətində irəliləyiş baş verə bilərmi? Türkiyə biznesi obyektiv baxımdan Ermənistan bazarına birbaşa çıxışda nə dərəcədə maraqlıdır? Türkiyə Azərbaycanın Ermənistanla sülh müqaviləsini hələ də imzalamadığı səbəbindən nə qədər itkiyə məruz qalır?

Pressklub.az-ın suallarını Cənubi Qafqaz üzrə tanınmış analitiklər cavablandırıblar.

Gürcüstan Strateji Təhlil Mərkəzinin (GSAC) aparıcı eksperti Gela Vasadze müzakirəyə Türkiyə biznesindən başlamağı təklif edib.

“Belə deyərdim: əlbəttə ki, istənilən biznes hər hansı bazara çıxışda maraqlıdır. Lakin Ermənistan bazarının çox kiçik olduğunu nəzərə alsaq, düşünmürəm ki, bu maraq o qədər də böyük olsun. Bundan əlavə, psixoloji amilləri də unutmayaq. Bu amillər Türkiyə biznesinin işini xeyli çətinləşdirəcək. Bu, birinci məqamdır.

Mirzoyanın bəyanatı nə deməkdir? Ermənistan hökuməti Türkiyə ilə sərhədin tezliklə açılacağına ümid edir. Bu isə, şübhəsiz ki, Paşinyan hökuməti üçün böyük siyasi üstünlük olardı. Başqa məsələ Türkiyə hökumətinin buna nə dərəcədə hazır olmasıdır.

Gəlin vəziyyətə başqa tərəfdən baxaq. Bəli, Türkiyədə, özü də hakim partiyanın daxilində Ermənistanla münasibətlər istiqamətində irəliləyişin baş verməsini istəyən müəyyən siyasi qüvvələr var. Lakin bir sıra obyektiv amillər mövcuddur ki, onlar da bu irəliləyişi son dərəcə az ehtimallı edir. Üstəlik, bu amillər Azərbaycandan asılı deyil. Məsələn, 1915-ci il məsələsini necə həll etmək olar? Razılaşın ki, bu, kifayət qədər ciddi problemdir. Birinci məqam budur.

Türkiyənin Azərbaycanın Ermənistanla sülh müqaviləsini hələ də imzalamadığı üçün nə qədər itkiyə məruz qaldığına gəlincə, Türkiyə bu səbəbdən heç nə itirmir. Çünki Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi Türkiyənin siyasi gündəmində aktual mövzu deyil. Türkiyənin istənilən siyasətçisi seçicilərinə müraciət edən siyasi fiqurdur. Bəs Türkiyə seçiciləri sülhlə, daha dəqiq desək, artıq de-fakto mövcud olan sülhün özü ilə deyil, Ermənistanla məhz sülh müqaviləsinin imzalanması ilə nə dərəcədə maraqlanırlar? Şübhə edirəm ki, Türkiyə cəmiyyətində bu məsələyə maraq çox böyük olsun.

Ona görə də mövcud reallıqlardan çıxış edək. Bir daha təkrar edirəm, Ermənistan-Türkiyə sərhədinin açılması imkanlarına son dərəcə skeptik yanaşıram. Ola bilsin, yanılıram. Bunu zaman göstərəcək”, – Vasadze qeyd edib.

Müstəqil politoloq Xaqani Cəfərli isə bildirib ki, Ermənistanla biznes əlaqələri sərhədyanı bölgələrin əhalisi üçün cəlbedici ola bilər, amma bütövlükdə Türkiyə biznesi üçün o qədər də maraqlı deyil.

“Əhalisi az olan və alıcılıq qabiliyyəti aşağı olan ölkə sahibkarlar üçün heç vaxt cəlbedici olmur. Bundan əlavə, Ermənistanda Avropa biznesi möhkəmlənib və Türkiyə biznesinin onunla rəqabət aparması çətin olacaq.

Bu baxımdan, Azərbaycanı Ermənistanla dəyişmək Türkiyə üçün sərfəli ola bilməz, hətta zərərli olardı. Azərbaycanla yaxşı münasibətlər olmadan heç bir dövlət Cənubi Qafqazda ciddi mövqe tuta bilməz. Bu, Türkiyəyə də aiddir. Buna görə də Türkiyə Cənubi Qafqaz siyasətini Azərbaycanla uzlaşdırmağa məcburdur”, – Cəfərli hesab edir.