Azərbaycanda dövlət idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi, nazirlik və komitələrin sayının optimallaşdırılması, paralel fəaliyyət göstərən qurumların birləşdirilməsi məsələsi yenidən gündəmə gəlib. TƏBİB-in Səhiyyə Nazirliyinə birləşdirilməsi bu istiqamətdə struktur dəyişikliklərinin mümkünlüyünü bir daha aktuallaşdırıb. İndi diqqətlər digər dövlət qurumlarında da oxşar addımların atılıb-atılmayacağına yönəlib.

Müzakirələrin digər mühüm istiqaməti rayon və şəhər icra hakimiyyətlərinin gələcək taleyidir. Bu qurumların ləğvi, səlahiyyətlərinin başqa strukturlara ötürülməsi və regional idarəetmə modelinə keçid barədə uzun müddətdir müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Lakin müzakirələr hələlik genişmiqyaslı dəyişikliklərlə nəticələnməyib. Bəs icra hakimiyyətlərinin ləğvi ideyası niyə gündəmdə qalır, amma reallaşması ləngiyir?

Modern.az-a açıqlama verən sabiq deputat, iqtisadçı Vahid Əhmədov hesab edir ki, Azərbaycanda operativ idarəetməni təmin etmək üçün struktur islahatlarının davam etdirilməsinə ciddi ehtiyac var.

Onun sözlərinə görə, ölkədə nazirliklərin, komitələrin və digər hökumət qurumlarının sayı idarəetmə baxımından optimallaşdırılmalıdır: “Ümumiyyətlə, struktur islahatları getməlidir. Cənab Prezident tərəfindən bu istiqamətdə islahatlar aparılır. Hesab edirəm ki, məsələləri operativ həll etmək üçün çevik idarəetmə strukturu olmalıdır. Bu qədər nazirlik, komitə və hökumət təşkilatları Azərbaycan üçün çox böyükdür. Büdcədən buna görə xeyli vəsait ayrılır. Bu qədər nazirliyin, komitənin və hökumət təşkilatının olmasına ehtiyac yoxdur. Onların birləşdirilərək operativ idarəetmə strukturunun qurulmasına böyük ehtiyac var”, - deyə sabiq deputat bildirib.

Vahid Əhmədov TƏBİB-in Səhiyyə Nazirliyinə birləşdirilməsini də düzgün qərar hesab edir. Onun fikrincə, səhiyyə sisteminin ayrı-ayrı mərkəzlərdən idarə olunması əlavə problemlər yaradır.

“TƏBİB-in Səhiyyə Nazirliyinə birləşdirilməsi çox düzgün addım oldu. Səhiyyə vahid mərkəzdən idarə edilməlidir. Bunu iki yerə bölmək, hətta icbari tibbi sığortanı ayırmaq problemdir. İcbari tibbi sığortada da, səhiyyənin özündə də problemlər yarandı. Nəhayət, cənab Prezident düzgün qərar verərək məsələni həll etdi”.

İqtisadçı digər sahələrdə də dövlət qurumlarının birləşdirilməsi imkanlarının nəzərdən keçirilməsini vacib sayır. Onun fikrincə, Nazirlər Kabinetinin mövcud strukturu sovet dövründən qalan idarəetmə modelinə əsaslanır və müasir iqtisadi çağırışlara uyğun dəyişikliklərə ehtiyac var.

“İndi konkret olaraq hansı nazirliklərin və qurumların birləşdirilməli olduğunu sadalamaq istəmirəm, çünki bu məsələlərə diqqətlə baxılmalıdır. Dünyada gedən iqtisadi proseslər, gəlirlərin azalması operativ idarəetmə strukturunun Azərbaycanda qurulmasını diqtə edir. Buna çox böyük ehtiyac var”, - deyə Vahid Əhmədov əlavə edib.

Yerli idarəetmə sisteminin yenidən qurulması struktur islahatlarının daha mürəkkəb istiqamətlərindən biridir. İcra hakimiyyətlərinin ləğvi yalnız mövcud qurumların bağlanması demək deyil. Bu halda onların səlahiyyətlərinin kimə veriləcəyi, yerli problemlərin necə həll olunacağı və mərkəzi hakimiyyətlə ərazilər arasında əlaqələrin hansı mexanizmlə qurulacağı müəyyənləşdirilməlidir.

İcra hakimiyyətləri ərazilərdə dövlət siyasətinin həyata keçirilməsi, müxtəlif qurumların fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi və inzibati məsələlərin həllində iştirak edir. Bu funksiyalar başqa strukturlara ötürülərkən məsuliyyət bölgüsü dəqiq müəyyənləşdirilməsə, idarəetmədə boşluqlar yarana bilər. Buna görə də islahatın ləngiməsinin mümkün səbəblərindən biri mövcud sistemin əvəzinə hansı modelin tətbiq ediləcəyinin əvvəlcədən müəyyənləşdirilməsi zərurətidir.

Digər səbəb səlahiyyətlərin yenidən bölüşdürülməsi ilə bağlıdır. İcra hakimiyyətləri ləğv edilərsə, onların funksiyaları bələdiyyələrə, regional nümayəndəliklərə və ya digər dövlət qurumlarına verilə bilər. Lakin bu variantların hər biri fərqli hüquqi və təşkilati dəyişikliklər tələb edir. Bələdiyyələrin səlahiyyətləri genişləndiriləcəksə, onların maliyyə imkanları və hesabatlılıq mexanizmləri də gücləndirilməlidir. Regional nümayəndəliklər yaradılacaqsa, onların yerli qurumlarla münasibətləri və qərarvermə hüquqları dəqiq müəyyən edilməlidir.

İcra hakimiyyətlərinin mövcud idarəetmə sistemində tutduğu yer də nəzərə alınmalıdır. Bu qurumların ləğvi uzun müddət formalaşmış inzibati münasibətlərin, kadr strukturunun və qərarvermə mexanizmlərinin dəyişdirilməsi deməkdir. Belə bir prosesin mərhələli aparılması zərurəti də qərarların qəbulunu uzada bilər. Ancaq bunu konkret olaraq islahatların gecikməsinin rəsmi səbəbi kimi qiymətləndirmək üçün ayrıca əsaslandırma tələb olunur.

Maliyyə məsələsi də az əhəmiyyət daşımır. İcra hakimiyyətlərinin ləğvi büdcə xərclərinin azalmasına imkan yarada bilər. Bununla belə, qurumların bağlanması avtomatik olaraq bütün inzibati xərclərin aradan qalxması demək deyil. İşçilərin bir hissəsi başqa strukturlara keçirilə, mövcud funksiyalar yeni qurumlara verilə, binaların və infrastrukturun saxlanması xərcləri isə qala bilər. Buna görə də əsas məqsəd yalnız ştatların ixtisarı deyil, dövlət aparatının daha az vəsaitlə daha səmərəli işləməsi olmalıdır.

Digər mühüm məsələ vətəndaşların müraciətləri ilə bağlıdır. Hazırkı sistemdə insanlar bir sıra yerli problemlərlə əlaqədar icra hakimiyyətlərinə üz tuturlar. Yeni modeldə bu funksiyalar müxtəlif qurumlar arasında bölüşdürülərsə, vətəndaşın hansı məsələ ilə bağlı hara müraciət etməli olduğu aydın göstərilməlidir. Əks halda, idarəetmənin sadələşdirilməsi məqsədilə başlanılan islahat bürokratik maneələri artıra bilər.

Beləliklə, icra hakimiyyətlərinin ləğvi barədə uzun müddətdir danışılması, lakin konkret nəticələrin görünməməsi islahatın mümkünsüzlüyünü deyil, onun mürəkkəbliyini də əks etdirə bilər. Əsas məsələ mövcud sistemin əvəzinə daha çevik, hesabatlı və işlək idarəetmə mexanizminin hazırlanmasıdır.

Vahid Əhmədov icra hakimiyyəti orqanlarının strukturunun dəyişdirilməsini təklif edib. Onun fikrincə, Azərbaycanda mövcud 14 iqtisadi rayon üzrə idarəetmə modelinin tətbiqi və hər iqtisadi rayon üzrə Prezident nümayəndəsinin fəaliyyət göstərməsi alternativ yanaşma ola bilər: “Azərbaycanda 14 iqtisadi rayon var. Hər iqtisadi rayon üzrə bir nəfər Prezident nümayəndəsi olmalı və operativ idarəetməni həyata keçirməlidir. Hər rayonda icra başçısına ehtiyac yoxdur”.

Bu təklifin reallaşdırılması üçün iqtisadi rayonlarla inzibati ərazi vahidlərinin fərqli statusu nəzərə alınmalıdır. İqtisadi rayonlar regional inkişafın planlaşdırılması və iqtisadi siyasətin əlaqələndirilməsi üçün müəyyənləşdirilib. Onlar mövcud rayon və şəhərlərin inzibati sərhədlərini əvəz etmir. Buna görə də hər iqtisadi rayon üzrə bir nümayəndənin təyin edilməsi zamanı ayrı-ayrı rayonlarda gündəlik idarəetmənin necə təşkil olunacağı sualı ortaya çıxır.

Regional nümayəndələrə geniş səlahiyyətlər veriləcəksə, onların yerli problemlərin həllinə hansı səviyyədə cavabdeh olacağı müəyyən edilməlidir. Əgər onlar yalnız mərkəzi hakimiyyətin qərarlarının icrasını əlaqələndirəcəklərsə, yerli səviyyədə digər idarəetmə mexanizminin saxlanmasına ehtiyac yarana bilər.

“Yeni Müsavat”